فیض آبادی: استاد عزیز جنابعالی سابقه طولانی و روشنی در تدریس هنر خوشنویسی دارید با توجه به این موضوع و دلبستگی شما به خوشنویسی کلاسیک فکر می کنید روش آموزشی گذشته یعنی روش سنتی سرمشق ورفع اشکال همچنان الگوی مناسبی است یا می توان با توجه به تحولات دنیای معاصر از روش های دیگری برای تحول در امر آموزش هنر و بخصوص خوشنویسی استفاده کرد؟
استاد مرزی : پاسخ قطعا آری است. همواره بهترین راه آموزش هنر همان حضور هنرجو در کلاس ومحضر استاد است ولی ابزارهای جانبی، امکانات الکترونیک وفضای مجازی هم برای پیشبرد آموزش کاملا موثر است.
به طور کلی فراگیری و آموزش هنر دو سویه دارد. مشاقی و تمرین درس(سرمشق) با تمام توجه ودقت و در سوی دیگر ارائه آن ونشستن در محضور تعلیم استاد.
نادر است که کسی به جز از این روش و به اصطلاح (غیر حضوری) بتواند مدارج ترقی را طی کند. در تاریخ خوشنویسی هم به ندرت با نوابغی برخورد می کنیم که کمتر از حضور در درس استادی بهره برده باشند. گر چه همان نمونه های نادر هم در ابتدا از محضر استادی فیض برده اند ولی به واسطه هوش وعشق و پشتکار ونبوغ خود به جایگاهی دست یافته اند که آن اساتید اولیه و نام هاشان و همانان که محرک اولیه ومشوق اینان بودند، در پرتو نام این نوابغ کم فروغ گشته و بعضا گمنام مانده اند.
بهرحال همیشه اموری هستند که علیرغم پیشرفت ها و گسترش تکنولوژی .باید وبهتر است با همان روش های اصیل ادامه یابند.از جمله آموزش هنر و به خصوص هنر خط
فیض آبادی: اگر اجازه بدهید در این مصاحبه به مسائل تخصصی هنر خوشنویسی بیشتر بپردازیم واز تخصص ومهارت واطلاعات گسترده شما بیشتر استفاده کنیم در رساله های خوشنویسی مثل صراط السطور برای یادگیری خط و چگونگی مشق توصیه هایی به هنرجویان شده است نظر شما در این باره چیست ؟
استاد مرزی : از آن زمان که برای نوشتن، قواعد وضوابطی تعیین شد وخط جنبه هنر پیدا کرد. با نوشتن رساله برای ثبت و آموزش قواعد خوشنویسی هم متداول شد. یعنی از قرن سوم و چهارم کم وبیش قواعد واصول هنر خط توسط خوشنویسان در یادداشت هایی با عنوان رساله خط و یا آداب المشق برای آموزش و آگاهی کسانی که دراین وادی قدم می گذارند به رشته تحریر کشیده می شد.
از آداب المشق های منظوم و منثورگرفته تا کتب جامعی در تاریخ خوشنویسی و سیر تحولات آن بسیار کوشیده اند تا اطلاعات جامعی درباره خوشنویسی وخوشنویسان تدوین کنند.اکثر این رساله ها وکتاب ها بسیار ارزشمند هستند وآموزنده و حاصل تحقیق و تجربه و دست مایه گذران یک عمر همراه با کاغذ وقلم ومرکب . این کتب ورساله ها از جمله رساله منظوم سلطانعلی مشهدی موسوم به سراط السطور انصافا حاوی نکات بسیار باریک ودقیق هستند و راهنمای موثر در مسیر آموزش خوشنویسی قلمداد می شوند.
اما به تنهایی کافی نیست.برای پیشرفت وکمال هنرمند مرارت و سال ها کتابت ودقت و مشق و در نهایت دخالت سلیقه (همان امری که در صورت مقبولیت “شیوه” نامیده می شود و لازم وضروری است
یک نکته را هم اضافه می کنم و آن اینکه سلطانعلی مشهدی هیچ عنوانی برای رساله خود در نظر نگرفته بود.پس از او میر علی هروی آن رساله را صراط الخط نامید و بعدها صراط السطور نامیده شد.توضیح اینکه هر دو املا صراط و سراط (راه روشن) صحیح است .
فیض آبادی: می دانید بسیاری از بزرگان هنر خوشنویسی ما خود اهل ادب وشعر بودند واغلب دارای دیوان اشعار ورساله بودند .آشنایی با ادبیات برای خوشنویسی امروزی چقدر مهم است وآیا کمکی به خلق آثار بهتر می کند؟
استاد مرزی: در گذشته کسانی که می خواستند به هنر رو آوردند ابتدا در بعضی از رشته های علوم تحصیل می کردند و پس از آن آرام آرام به وادی هنر قدم می گذاشتند و در کار هنر هم مسلما توفیق می یافتند. به عبارتی اغلب هنرمندان ودر اینجا خوشنویسان با علوم وخصوصا با ادبیات آشنایی داشته اند.
بوده اند وهستند نام آورانی از خوشنویسان که به ادبیات و آثار و متون ادبی اشراف داشته و دارند وخود نیز شعر می سروده اند ومی سرایند.
البته بوده اند شاعرانی که به عالم خوشنویسی هم روی آورده اند.
روزگاری خط خوش نشانه بزرگ منشی وفضل قلمداد می شد.
نمونه های این خوشنویسان واساتید بسیار تر از بسیارند واز حوصله بحث خارج ولی برای من جای تردید نیست که هنرمند خوشنویس هر چه بیشتر از علوم وادب وفرهنگ وتاریخ این سرزمین آگاه باشد وبا مطالعه و تحقیق، دانش اندوخته باشد می تواند گامهای استوارتری در عالم هنر بردارد.
فیض آبادی: جریان اصلی خوشنویسی ما بر روی خط نسعلیق تمرکز یافته است وشما نیز یکی از بر جسته ترین نستعلیق نویسان کنونی هستید وبه خوبی با توانایی وظرفیت های این خط آشنا هستید با این اوصاف فکر می کنید احیا وتوجه مجدد به خطی مثل تعلیق که سده ها فراموش شده بود چقدر اهمیت دارد وچگونه می توان آنرا برای دوره معاصر باز تعریف کرد؟
استاد مرزی : روزی روزگاری در این خانه پدری و سرزمین زبان فارسی سراسر زندگی لبریز از هنر بود. از فرش و پوشاک واز ظروف تا وسایلی خانه هم کالایی برای مصرف بود وهم اثر هنری و ماندگار موزه ها گواه این اند. کدام کشور را سراغ دارید که به اندازه ایران موزه های مختلف ومتنوع وبناها ومعماری های با شکوه از مدرسه تا حمام وازکاخ تا مسجد و ازخانه تا میدان و …داشته باشد.
باهمین ترتیب و تعریف در خوشنویسی هم در طی قرن ها هر خطی در عین حال که یک اثر هنر ستایش برانگیز شمرده می شد و دارای اصول وقواعد می بود جنبه کاربردی خاصی هم داشت.
زندگی ماشینی و صنعتی گسترش شهر نشین ، با تولید انبوه اشیا و کالاها (بگذریم از سیاست ها) بسیاری از این هنرها را یا به خاطر منقضی شدن کاربرد و یا جایگزین شدن ماشین برای تولید انبوه به بوته فراموشی سپرده شدند.
همانگونه که ظروف صرفا برای مصرف ساخته شدند وخانه بدل به چاردیواری شد و فرش با آنهمه نقوش جایش را به زیرانداز (موکت) داد. خط نیز تمام جنبه های زیبایی و آنهمه تلاش استاد کاران شیرین کار و آنهمه قواعد و آنهمه عمرها که ارزانی زیبایی خط ونوشته شده بودند قربانی صرفا خوانایی کرد.
بگذارید به نکته مهمی اشاره کنم.در گذشته آدمی می دانست و فرهنگ داشت وادب آموخته بود تا بخواند و امروز می خواند تا بداند
تردید ندارم که برای پایداری این فرهنگ غنی باید هنرها سر پا بمانند خصوصا هنرخط که هم هنر محض است و هم رسانه ای زیبا. اصلا انواع خطوی پایه های فرهنگ اند.
اگر اقلام گوناگون خوشنویسی بخصوص قلم تعلیق مغفول مانده از ضعف ها وسستی های ما است و باید احیا شود و چه بهتر که هر چه زودتر و این بر عهده خوشنویسان و مدیران ومتولیان فرهنگی است که بیش از پیش در حفظ و گسترش دامنه اینهمه زیبایی بکوشند.
فیض آبادی: خوشنویسان برجسته و توانمند بسیاری داشته وداریم به نظر شما هر خوشنویس ماهری لزوما می تواند معلم خوبی برای آموزش خط هم باشد یا معلمی وتدریس ویژگی های دیگری غیر از مهارت هم لازم دارد؟
استاد مرزی: آموزش هنر چنانکه در یکی دیگر از سوالات هم عنوان شد، دو جنبه دارد ، اول مشق که چند نوع است وبعد ارائه آن مشق ها و اجراها که معمولا در کلاس و محضر استاد انجام می گیرد تا تصحیح و تکرار و اصلاح شود
گاه هنرجو و هنرمند خوشنویس از الگوها وسرمشق ها و آثاری بهره می برد وتمرین ومشاقی می کند که آن آثار در حد کمال خود هستند. این آثار که در آن اصول رعایت شده و دارای صفا وشان هستند برای چشم تیز بین وکار کشته و حرفه ای قطعا حکم آموزش و تعلیم را دارند. معمولا آموزش و فراگیری هنر خوشنویسی به شرح و توضیح و تحلیل فراوانی نیاز دارد که قطعا باید از حضور استادی چیره دست و توانا فرا گرفت. لذا بدون تردید نفس و کلام استادی که بتواند عشق و علاقه به هنر وراه پر آشوب آن را هموار کند بسیار موثر است.
فیض آبادی: برای آشنایی نسل جوانتر لطفا کمی از استادانی که در محضرشان بودید بفرمایید.خاطره یا نقل قول و نکته ای که فکر می کنید می تواند برای جوانترها مفید باشد یا برای ثبت درتاریخ ؟
استاد مرزی: طی این سال ها خوشه چین محضر بسیاری از اساتید بوده ام چرا که ایمان دارم در کار و کارگاه هنر، آدمی همواره شاگرد نوآموز است. اما مستقیما از محضر دواستاد بهره برده ام. ابتدا سه سال خدمت استاد مرحوم عباس منظوری بودم وسپس بیش از چهل سال است که از محضر استاد عباس اخوین بهره می برم
باید بگویم که هر لحظه در حضور این بزرگواران دنیایی خاطره است. تمام ایام ولحظاتش خاطره خوش است که درست مانند شنیدن یک قطعه موسیقی شیرین ودلپذیر می نماید.
فیض آبادی: اگربخواهید از بین همه خوشنویسان نام یک نفر را بنویسید چه کسی را انتخاب می کنید؟
استاد مرزی: یک پارچه و تمام قد ادای احترام هستم به هرآن کسانی که قدمی برای اعتلای هنرخط در طی این قرن ها برداشته اند وبه خون دل ودیده خوشنویسی را پرورده اند.در پس این حروف وکلمات وسطر ها وقطعه ها غول های زیبایی ایستاده اند که من را به تعظیم وا می دارند. هر چند برای استادی که تا به امروز از صحبت و محضرشان بهره برده ام ارادات واحترام ویژه و بی نهایتی قائلم
فیض آبادی: ونکته آخر اگر ناگفته باقی مانده یا مطلبی مایل هستند ذکر کنید .
استاد مرزی: کاش قدر فرهنگ و هنرهای این سرزمین بیشتر از اینها دانسته شود.
