مجتبی حاجتی
دبیرحزب آزادی استان خوزستان
*ضرورت بازنگری استاندار خوزستان در ساختار حکمرانی استان با بازبینی و ارزیابی عملکرد فرمانداران*
بعد از گذشت دو سال از عمر دولت با توجه به جایگاه فرمانداری به‌عنوان مهم‌ترین نهاد هماهنگ‌کننده مدیریت اجرایی در سطح شهرستان و نقش مستقیم فرمانداران در پیگیری مطالبات مردم، ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مدیریت مسائل اجتماعی و امنیتی، پیشبرد طرح‌های عمرانی و مدیریت شرایط بحرانی، ارزیابی مستمر عملکرد فرمانداران می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت مدیریت شهرستان‌های استان خوزستان داشته باشد.
با توجه به تفاوت‌های جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی و زیرساختی شهرستان‌های استان، ضروری است عملکرد فرمانداران بر اساس شاخص‌های مشخص، مستند و قابل سنجش و متناسب با شرایط هر شهرستان مورد بررسی قرار گیرد.
هدف از این بازبینی، صرفاً تغییر افراد نیست؛ بلکه شناسایی نقاط قوت و ضعف مدیریتی، اصلاح فرآیندها، رفع موانع موجود و اطمینان از تناسب مدیریت هر شهرستان با نیازها و اولویت‌های واقعی آن منطقه است.
محور اول: جلب رضایت عمومی و سرمایه اجتماعی
یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی فرماندار، میزان ارتباط مؤثر با مردم و توانایی مدیریت مطالبات عمومی است.
در این حوزه می‌توان موارد زیر را بررسی کرد:
– میزان رضایتمندی عمومی از عملکرد فرمانداری
– نحوه پاسخگویی به مطالبات، درخواست‌ها و شکایات مردم
– میزان حضور میدانی فرماندار در مناطق مختلف شهرستان
– ارتباط مستمر با شوراها، معتمدان، نخبگان و گروه‌های اجتماعی
– پیگیری عملی مشکلات مطرح‌شده در ملاقات‌های مردمی
– شفافیت در اطلاع‌رسانی اقدامات و تصمیمات
– توانایی شناسایی و مدیریت نارضایتی‌های عمومی پیش از تبدیل‌شدن آنها به بحران
– میزان ایجاد اعتماد و سرمایه اجتماعی میان مردم و مدیریت شهرستان
در این بخش، صرفاً تعداد جلسات و ملاقات‌ها نباید ملاک باشد؛ بلکه باید بررسی شود که این ارتباطات چه میزان به حل واقعی مشکلات و افزایش اعتماد عمومی منجر شده است.
محور دوم: حوزه اجتماعی و امنیتی
فرماندار مسئول هماهنگی مجموعه‌ای از دستگاه‌های اجرایی و مرتبط با مدیریت مسائل اجتماعی و امنیتی شهرستان است. ازاین‌رو، ارزیابی توان مدیریتی فرماندار در این حوزه اهمیت ویژه‌ای دارد.
شاخص‌های قابل بررسی عبارت‌اند از:
– توان حفظ آرامش و ثبات اجتماعی شهرستان
– هماهنگی مؤثر میان دستگاه‌های اجرایی، انتظامی، قضایی و سایر نهادهای مرتبط
– شناسایی و مدیریت عوامل زمینه‌ساز نارضایتی و تنش اجتماعی
– توجه به آسیب‌های اجتماعی متناسب با شرایط هر شهرستان
– مدیریت اختلافات و تنش‌های محلی، قومی و اجتماعی با رویکرد قانونی و پیشگیرانه
– تعامل سازنده با معتمدان، بزرگان و گروه‌های اثرگذار اجتماعی
– میزان آمادگی و سرعت عمل در شرایط بحرانی
– توانایی تبدیل مسائل اجتماعی از وضعیت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه
در این حوزه، لازم است میان «مدیریت امنیت» و «شناخت و کاهش عوامل اجتماعی ایجادکننده تنش» ارتباط برقرار شود؛ زیرا مدیریت پایدار شهرستان صرفاً با اقدامات واکنشی حاصل نمی‌شود.
محور سوم: حوزه عمرانی و توسعه‌ای
یکی از ملموس‌ترین بخش‌های عملکرد فرمانداران برای مردم، میزان پیشرفت امور عمرانی و زیرساختی شهرستان است.
در این حوزه می‌توان موارد زیر را مورد ارزیابی قرار داد:
– میزان پیشرفت پروژه‌های عمرانی مهم شهرستان
– پیگیری پروژه‌های نیمه‌تمام و تعیین تکلیف آنها
– میزان جذب و تخصیص اعتبارات
– نظارت بر روند اجرای پروژه‌ها و جلوگیری از تأخیرهای غیرضروری
– اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس نیازهای واقعی مردم
– پیگیری مسائل مربوط به آب، فاضلاب، راه، برق، مسکن و سایر زیرساخت‌های عمومی
– میزان تحقق مصوبات سفرهای استانی و شهرستانی
– توانایی فرماندار در رفع موانع اداری پروژه‌ها
– استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران
– هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی برای تسریع در اجرای طرح‌ها
– میزان اثرگذاری پروژه‌های اجراشده بر زندگی روزمره مردم و توسعه شهرستان
در این بخش نیز صرفاً تعداد پروژه‌ها نباید معیار ارزیابی باشد؛ بلکه پیشرفت واقعی، کیفیت اجرا، میزان بهره‌برداری و اثرگذاری پروژه‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.
سایر شاخص‌های عمومی ارزیابی فرمانداران
در کنار سه محور اصلی فوق، می‌توان توانمندی‌های عمومی مدیریتی فرمانداران را نیز بررسی کرد؛ از جمله:
– توان برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی
– قدرت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی
– سرعت و کیفیت تصمیم‌گیری
– میزان پیگیری مصوبات
– مدیریت بحران
– سلامت اداری و رعایت قوانین و مقررات
– استفاده از ظرفیت نیروهای متخصص و بومی
– توجه به نخبگان، دانشگاهیان و فعالان اقتصادی
– توان جذب سرمایه‌گذاری و رفع موانع تولید
– حضور مؤثر در میدان و آشنایی واقعی با مسائل شهرستان
شیوه پیشنهادی بازبینی
برای جلوگیری از ارزیابی‌های سلیقه‌ای، پیشنهاد می‌شود عملکرد هر فرماندار بر اساس مستندات موجود و در یک بازه زمانی مشخص بررسی شود.
برای هر شهرستان می‌توان گزارشی مستقل شامل موارد زیر تهیه کرد:
۱٫ سوابق و مدت مسئولیت فرماندار
۲٫ مهم‌ترین مسائل و اولویت‌های شهرستان
۳٫ اقدامات و دستاوردهای شاخص
۴٫ میزان تحقق برنامه‌ها و مصوبات
۵٫ عملکرد در حوزه رضایت عمومی
۶٫ عملکرد اجتماعی و امنیتی
۷٫ عملکرد عمرانی و توسعه‌ای
۸٫ نقاط قوت مدیریتی
۹٫ چالش‌ها و موارد قابل بهبود
۱۰٫ پیشنهادهای اصلاحی و اولویت‌های مدیریتی آینده
در نهایت، نتیجه ارزیابی باید بر پایه مجموعه‌ای از شواهد و شاخص‌های مشخص باشد و تفاوت شرایط شهرستان‌ها نیز در قضاوت نهایی لحاظ شود.
جمع‌بندی
بازبینی عملکرد فرمانداران استان خوزستان می‌تواند فرصتی برای ارتقای مدیریت شهرستان‌ها، افزایش پاسخگویی، تقویت اعتماد عمومی، بهبود هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و تسریع در حل مسائل عمرانی و اجتماعی استان باشد.
این فرآیند در صورتی اثربخش خواهد بود که از نگاه صرفاً فردمحور فاصله گرفته و عملکرد هر فرماندار بر اساس نیازهای واقعی شهرستان، برنامه‌های مصوب، نتایج قابل اندازه‌گیری و میزان اثرگذاری اقدامات بر زندگی مردم ارزیابی شود.
