سید آرمان شیرمردی:
پیشنهاد تأسیس پژوهشگاه جامع مدیریت و شهرسازی شهرداری اهواز؛ گامی بهسوی مدیریت شهری دانشبنیان
✍سید آرمان شیرمردی- عضو ائتلاف متخصصین مورد حمایت جمعی از جامعه بزرگ دانشگاهیان اهواز
اهواز به عنوان یکی از مهمترین کلانشهرهای جنوب غرب کشور با چالشهای پیچیدهای در حوزههای محیطزیست، توسعه شهری، حملونقل، هویت معماری، فضای سبز، فرهنگ شهروندی و مدیریت منابع مواجه است. تجربه شهرهای موفق جهان نشان میدهد که عبور از این چالشها بدون اتکا به دانش دانشگاهی، شبکهسازی نخبگان و ایجاد نهادهای پژوهشی تخصصی در دل مدیریت شهری امکانپذیر نیست.
بر همین اساس، پیشنهاد تأسیس پژوهشگاه جامع مدیریت و شهرسازی شهرداری اهواز به عنوان یک نهاد علمی ـ اجرایی با هدف تبدیل شهرداری به سازمانی دانشبنیان مطرح شده است.
این پژوهشگاه بستری برای گردهمآوردن اساتید، پژوهشگران و نخبگان استان در حوزههای گوناگون علمی خواهد بود؛ از رشتههای مهندسی مانند مکانیک، برق، عمران، معماری، کشاورزی، شیمی، محیطزیست و کامپیوتر گرفته تا علوم انسانی همچون حقوق، اقتصاد، مدیریت، روانشناسی، جامعهشناسی، علوم تربیتی، هنر و تربیت بدنی. هدف اصلی، ایجاد یک شبکه علمی گسترده است که بتواند دانش دانشگاهی را به راهکارهای عملی برای حل مسائل شهری تبدیل کند.
برای استقرار این پژوهشگاه، استفاده از ساختمان مرکز آموزش علمیکاربردی شهرداری اهواز پیشنهاد شده است؛ ساختمانی که در حال حاضر فاقد دانشجو است و میتواند بدون نیاز به سرمایهگذاری مجدد به پایگاه علمی مدیریت شهری تبدیل شود. حتی در صورت پذیرش دانشجو در آینده، همزیستی این دو نهاد علمی در یک مجموعه کاملاً امکانپذیر خواهد بود.
چشمانداز بیستساله اهواز
نخستین مأموریت پژوهشگاه، تدوین یک سند چشمانداز بیستساله اصولی و الزامآور برای شهر اهواز است. این سند با مشارکت متخصصان شهرسازی، معماری، حقوق و اقتصاد تهیه میشود و مسیر توسعه شهر را به صورت علمی و منسجم مشخص میکند. برای اجرای آن نیز شورای سیاستگذاری ویژهای پیشبینی شده که اختیار قانونی برای توقف پروژههای مغایر با این چشمانداز و برخورد با پیمانکاران متخلف خواهد داشت.
پیوند ساختاری شهرداری با دانشگاهها
یکی از ارکان اصلی این طرح، ایجاد ارتباط سازمانیافته میان شهرداری و دانشگاههای استان است. این ارتباط از طریق تفاهمنامههای تخصصی و فصلبندیشده شکل میگیرد. برای نمونه، دانشکده کشاورزی میتواند مسئول اجرای طرح فصل سبز اهواز باشد؛ فصل سبز اهواز طرحی که با هدف جایگزینی گونههای ناسازگار مانند کنوکارپوس با گیاهان بومی و سازگار نظیر نخل خرما، کنار، انبه، نارون چتری، گل کاغذی،کهور و…..اجرا خواهد شد. دانشکده معماری نیز مسئول بازطراحی هویت کالبدی شهر و احیای نقشمایههای ایرانی ـ اسلامی در المانهای شهری و نماهای ساختمانی خواهد بود.
در همین چارچوب، دانشکده حقوق وظیفه تدوین لوایح الزامآور و بازبینی قراردادهای شهری را بر عهده میگیرد و دانشکده اقتصاد مدلهای نوین تأمین مالی پایدار برای پروژههای شهری را طراحی میکند. همچنین گروههای مهندسی مکانیک و برق میتوانند در بهینهسازی ناوگان ماشینآلات شهرداری و طراحی سامانههای روشنایی هوشمند معابر، با همکاری شرکت توزیع نیروی برق اهواز نقشآفرینی کنند.
درآمدزایی پایدار برای مدیریت شهری
پژوهشگاه علاوه بر نقش علمی، میتواند به یک مرکز درآمدزا نیز تبدیل شود. ایجاد یک شرکت سهامی دانشبنیان وابسته به پژوهشگاه امکان ارائه خدمات تخصصی به صنایع بزرگ استان از جمله نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد و پیمانکاران عمرانی را فراهم میکند. این خدمات شامل مدیریت پسماند صنعتی، مطالعات زیستمحیطی، بهینهسازی مصرف انرژی، بازبینی حقوقی قراردادها و امکانسنجی پروژهها خواهد بود.
تقویت ساختارهای اجرایی و پژوهشی
در ساختار پیشنهادی پژوهشگاه، مجموعهای از واحدهای تخصصی نیز پیشبینی شده است؛ از جمله مرکز مستندسازی پروژهها و نقشههای زیرساختی شهر، واحد داوری تخصصی حقوقی و مهندسی برای حل اختلافات پروژهها، حمایت از پایاننامههای دانشگاهی مسئلهمحور و حضور رسمی نمایندگان پژوهشگاه در شوراهای مهمی مانند شورای ترافیک، شورای معماری و کمیسیون ماده پنج استان.
همچنین ایجاد کارگاه ساخت نمونههای اولیه تجهیزات شهری از دیگر بخشهای مهم این مجموعه خواهد بود. در این کارگاه امکان طراحی و تولید نمونههایی مانند تابلوهای هوشمند شهری، چراغهای خورشیدی و سامانههای پایش آلودگی فراهم میشود.
بازتعریف هویت شهری و فضای سبز
یکی از مأموریتهای کلیدی پژوهشگاه، بازتعریف هویت بصری و زیستمحیطی اهواز است. در این چارچوب، برنامهای جامع برای جایگزینی گونههای گیاهی وارداتی با گیاهان بومی، تقویت هویت ایرانی ـ اسلامی در عناصر شهری و ارتقای کیفیت منظر شهری اجرا خواهد شد.
همزمان، نظام آموزش مستمر کارکنان شهرداری نیز بازطراحی میشود. بر اساس این طرح، گذراندن حداقل هشتاد ساعت آموزش سالانه برای کارکنان به شرط تمدید حکم کارگزینی تبدیل خواهد شد. این دورهها توسط گروههای روانشناسی و علوم تربیتی طراحی میشوند و هدف آنها ارتقای مهارتهای حرفهای و تبدیل نیروهای مازاد به تیمهای بازرسی محلهمحور یا نیروهای فنی ماهر است.
ساماندهی ورودیهای شهر
یکی از مشکلات جدی اهواز، وضعیت نامناسب ورودیهای اصلی شهر است. جادههای سوسنگرد، ماهشهر، اندیمشک، آبادان و شوشتر نخستین تصویری هستند که از اهواز در ذهن مسافران نقش میبندند؛ تصویری که امروز با زوائد بصری، بینظمی کالبدی و کمبود عناصر هویتی همراه است. پژوهشگاه موظف خواهد بود در شش ماه نخست فعالیت خود، طرح جامع ساماندهی این ورودیها شامل طراحی سردرهای هویتمند، نورپردازی، کاشت گونههای بومی و سامانههای پایش پسماند را تهیه کرده و حداکثر طی یک سال به مرحله اجرا برساند.
برنامههای فرهنگی، اجتماعی و ورزشی برای همه شهروندان
در کنار مسائل کالبدی، توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی شهر نیز در دستور کار پژوهشگاه قرار دارد. طراحی برنامههای جامع برای گروههای مختلف سنی از کودکان تا سالمندان، بخشی از این رویکرد است. مطالعات فرهنگ شهروندی و احیای آیینهای بومی با همکاری دانشکدههای علوم اجتماعی و هنر انجام خواهد شد.
همچنین توسعه فضاهای ورزش همگانی مانند پیادهراههای سلامت برای سالمندان، زمینهای ورزشی چندمنظوره، ایستگاههای ورزش صبحگاهی و آکادمیهای پرورش استعدادهای نوجوانان با همکاری دانشکده تربیت بدنی برنامهریزی میشود. در حوزه کودکان و جوانان نیز ایجاد فضاهای بازی ایمن، کانونهای پرورش استعداد در مناطق کمبرخوردار و طراحی الگوی مناسب اوقات فراغت متناسب با اقلیم گرم اهواز در نظر گرفته شده است. برای تحقق این اهداف، مرکز مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهری در دل پژوهشگاه شکل خواهد گرفت.
قابلیت تأسیس در مدت شش ماه
بر اساس قوانین موجود از جمله قانون برنامه هفتم توسعه و ماده ۲۷ قانون برنامه ششم، تأسیس چنین نهادی با مشارکت شهرداری اهواز، دانشگاه شهید چمران، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی، دانشگاه صنعتی جندیشاپور و استانداری خوزستان کاملاً امکانپذیر است و میتواند در بازه زمانی ششماهه به مرحله اجرا برسد.
تأسیس پژوهشگاه جامع مدیریت و شهرسازی شهرداری اهواز میتواند نقطه عطفی در حکمرانی شهری این کلانشهر باشد؛ نهادی که با پیوند دانش دانشگاهی و مدیریت اجرایی، مسیر توسعهای علمی، پایدار و هویتمحور برای اهواز ترسیم خواهد کرد.
