کارون، فراموششده در قلب اهواز
یادداشت کارشناسی درباره امکان احیای محدوده پل سفید تا پل نادری
نویسنده: سید آرمان شیرمردی
عضو ائتلاف متخصصین مورد حمایت دانشگاهیان استان خوزستان
سدپرس ؛ رودخانه کارون، بهعنوان مهمترین شریان آبی شهری کشور، امروز بیش از هر زمان دیگری از زندگی روزمره شهروندان اهواز فاصله گرفته است. دیوارهای بتنی، آلودگیهای محیطی و نبود زیرساختهای دسترسی ایمن و پایدار، موجب شدهاند این رودخانه، بهرغم جایگاه تاریخی و هویتی خود، عملاً از متن شهر حذف شود. این در حالی است که در بسیاری از شهرهای جهان، رودخانهها به محور توسعه شهری، ارتقای کیفیت زندگی و رونق اقتصاد محلی تبدیل شدهاند.
این یادداشت، صرفاً یک پیشنهاد کارشناسی است و بهمنزله طرح مصوب یا در حال اجرای هیچ نهاد اجرایی محسوب نمیشود.
بر همین اساس، پیشنهاد احیای ضلع شرقی رودخانه کارون در محدوده پل سفید تا پل نادری، بهعنوان یک اقدام مرحلهای و قابل اجرا، مطرح میشود. این پیشنهاد با الهام از تجربههای موفق بینالمللی در احیای رودخانههای شهری (از جمله راین، تیمز و سنآنتونیو) و با در نظر گرفتن شرایط فنی، اجتماعی و اقلیمی اهواز تدوین شده است.
محورهای اصلی پیشنهاد
۱. بهبود زیرساخت، دسترسی و شرایط محیطزیستی
– حذف دیوارهای سیمانی و ایجاد پلکانهای دسترسی ایمن در نقاط منتخب، با هدف بازگرداندن شهروندان به حریم رودخانه.
– ساماندهی و هدایت دهانههای فاضلاب خانگی که بهصورت مستقیم وارد رودخانه میشوند، به شبکه اصلی فاضلاب، با همکاری شرکت آب و فاضلاب.
– احیای فضای سبز حاشیهای با تمرکز بر گونههای بومی و مقاوم منطقه (کنار، کهور، نخل) و حفاظت از درختان کهنسال موجود.
۲. توسعه فضاهای فرهنگی، گردشگری و اشتغالمحور
– احداث مسیر پیادهروی چوبی به طول تقریبی یک کیلومتر بر روی آب، با سازههای کمتأثیر بر بستر رودخانه.
– نورپردازی حرفهای پل سفید با استفاده از سامانههای LED هوشمند، بهعنوان یکی از نمادهای هویتی شهر اهواز.
– ایجاد بازارچه صنایعدستی و غذاهای محلی با رویکرد حمایت از اقتصاد بومی و مشاغل خرد.
– راهاندازی ایستگاههای قایقرانی و ورزشهای آبی سبک با مشارکت بخش خصوصی.
– احداث آمفیتئاتر روباز با الهام از معماری بومی خوزستان برای رویدادهای فرهنگی و هنری.
– ایجاد کافهکتاب شناور با کارکرد فرهنگی–آموزشی.
– طراحی مسیر دوچرخهسواری پیوسته و پیشبینی پارکینگهای هوشمند در ابتدا و انتهای محدوده طرح.
– راهاندازی نمایشگاه دائمی عکس و تاریخ شفاهی کارون در فضای زیر پل سفید.
۳. پایداری، پایش و نگهداری
– استقرار ایستگاههای پایش آنلاین کیفیت آب با اندازهگیری شاخصهایی نظیر اکسیژن محلول، pH و کدورت.
– اجرای برنامه منظم لایروبی دورهای با هدف حفظ جریان و کیفیت زیستمحیطی رودخانه.
– توسعه تدریجی مسیرهای پیادهروی در فازهای بعدی، بر اساس ارزیابیهای فنی و محیطزیستی.
– احیای جزایر گیاهی شناور بهمنظور کمک به تصفیه طبیعی آب.
– برگزاری رویدادهای فرهنگی و آموزشی منظم با محوریت حفاظت از رودخانه و مشارکت شهروندان.
جمعبندی مزایا (برآوردهای اولیه کارشناسی)
– اشتغالزایی: فراهمسازی زمینه اشتغال مستقیم برای حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ نفر.
– گردشگری شهری: امکان جذب سالانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار نفر گردشگر داخلی و منطقهای.
– محیط زیست: کاهش آلودگیهای موضعی و بهبود شرایط اکولوژیک رودخانه.
– هویت شهری: بازتعریف جایگاه کارون در زندگی اجتماعی و فرهنگی شهر اهواز.
در مجموع، احیای رودخانه کارون در این بازه شهری، نه یک پروژه صرفاً عمرانی، بلکه اقدامی میانرشتهای در حوزه آب، محیط زیست، مدیریت شهری و توسعه پایدار است؛ اقدامی که میتواند بهعنوان الگویی بومی برای بازآفرینی رودخانههای شهری در کشور مورد توجه قرار گیرد.
