یکی نامه بنوشت نزدیک شاه
برافگند پوینده مردی به راه
نخست آفرین کرد بر کردگار
نمود آنگهی گردش روزگار
نامه ها در شاه نامه
یاد داشتی از نوربخش احمدزاده شاه نامه پژوه و دانش آموخته باستان شناسی
نویسندهٔ نامه را پیش خواند
همه خون ز مژگان به رخ برفشاند
مر آن نامه را خوب پاسخ نوشت
سخنهای با مغز و فرخ نوشت
نخست آفرین کرد بر کردگار
جهاندار دادار پروردگار
دگر گفت کز کار گردان سپهر
کزویست پرخاش و آرام و مهر
همی فر دارا همی خواستیم
زبان را به نام وی آراستیم
نخست آفرین کرد برکردگار
کز او دید نیک و بد روزگار
نخستین نامه و آخرین نامه در شاه نامه
یکی عاشقانه، درخواستی برای پیوند ازدواج زال و رودابه و دیگری دردناک نامه ی رستم فرخ زاد به برادرو..
نامه نگاری در شاه نامه آن هم در روزگارانی که بازار نامه پراکنی ها گرم است، امید که پایان این نامه نگاری هابه سود مردم باشد !
در این مجال در ادامه سلسله گفتارهای پیرامون شاه نامه می پردازیم به نامه و انواع و جایگاه آن از منظر پیر خرد فردوسی بزرگ
در یک تعریف کلی شاهنامه شاه نامه هاست
تاریخ ایرانشهر است نامه بزرگ فرهنگ ایران است
با یک بررسی ژرف چنانکه استاد سرامی در کتاب از رنگ گل تا رنج خار آورده است ما در شاه نامه با ۱۹۲ نامه روبرو هستیم
که نخستین آنها نامه سام به منوچهر پادشاه وقت ایران است و آخرین نامه که یکی از تلخ ترین ودرد ناک ترین آنها نیز هست نامه ی رستم فرخ زاد به برادر هست که پرده از یک حادثه شوم و تلخ بر می دارد
ایرانیان نخستین مردمانی بودند که به گفتگو پرداختند و ارزش دانش ،خرد ،دانایی و گفتگو را پیش تر از خیلی از ملل به ظاهر متمدن امروز دریافته بودند
و اما نخستین نامه سام پهلوان ایران به نوه ایرج
پور فریدون منوچهر شاه برای گرفتن موافقت منوچهر با پیوند زال و روادبه که از طرف دیگر با نخستین نشانه های دیپلماسی زنانه هم در همین داستان روبرو هستیم
گرفتن وقت ملاقات سیندخت مادر رودابه از منوچهر شاه برای نخستین بار در تاریخ و بازگو کردن داستان علاقه زال و رودابه به همدیگر که با این نخستین دیپلماسی زنانه، جنگ جای خود را به پیوند و صلح می دهد چون کدورتی بین ایران و کابل به وجود آمده بود
خداوندگار سخن پارسی در این داستان نامه با ۸۳ بیت به این ماجرا پرداخته است
هنگامی که سام متوجه میشود که پادشاه قصدلشکر کشی به کابلستان را دارد زال که جان رودابه و خاندانش را در خطر می بیند زبان به گله و شکایت می گشاید که :
من اینک به پیش تو استاده ام
تن بنده خشم تورا داده ام
به اره میانم به دو نیم کن
زکابل مپیمای با من سخن
سام که در کودکی در حق زال بیداد کرده است
و اورا در کودکی در کوهستان رها کرده است دیگر نمی خواهد در برابر این خواسته مقاومت کند به همین منظور نامه ای به پادشاه می نویسد
یکی نامه فرمایم اکنون به شاه
فرستم به دست تو ای نیک خواه
سخن هرچه باید به یاد آورم
روان و دلش سوی داد آورم
اگر یار باشد جهاندار ما
به کام تو گردد همه کار ما
نامه های شاه نامه از چند بخش تشکیل شده بودند
۱_نخست نیایش پرودگار
۲_برشمردن صفات داشته و نداشته پادشاهان
۳_هشدار و طلب خواسته
۴_درخواست ملاقات و یا طلب بخشش
در نامه دوم آنچنانکه که فردوسی به نظم روایت کرده است و ما اکنون به نثر مختصری خواهیم گفت
در آغاز این درد نامه از دانش خویش پیرامون کیهان پژوهی و کوشش در شناخت آینده از طریق اختر شناسی آنچه را در یافته بود را با برادر در میان گذاشت و گفت که آسمان و زمین اززوال ساسانیان و شکست آنها سخن می گویند:
همه بودنی ها ببینم همی
وزآن خامشی برگزینم همی
چنین است گفتار و کردار نیست
جز از گردش کژ پرگار نیست
فردوسی در این نامه به روشنی می گوید که این دشمنان برای دلسوزی نیامده اند و درنهانی قصه ی پر غصه در راه ایران است که هست
چوبرتخمه ای بگذرد روزگار
چه سود آید از رنج و از کار زار
تورا ای برادر تن آباد باد
دل شاه ایران به تو شاد باد
که این قادسی گورگاه من است
کفن جوشن و خون کلاه من است
چنین است راز سپهر بلند
تو دل را به درد من اندر مبند
دو دیده ز شاه جهان برمدار
فدی کن تن خویش در کار زار
که زود آید این روز آهرمنی
چو گردون گردان کند دشمنی
این نامه از ۱۰۱ بیت تشکیل شده است و فراز جانکاهی ازتاریخ پر فراز و نشیب ایران را بازگو می کند
نامه یا محضر نامه ضحاک هم یکی دیگر از نامه های مهم شاه نامه به شمار میرود که به فرمان اژی دهاک یا ضحاک نامه ای می نویسند که حاوی نکات مهمی ست از جمله اینکه پادشاه را نیکوکار و دادگر اعلام می کند بزرگان ایران که منافعی دارند و از قدرت سود می برند ناگزیر این محضر را امضا می کنند اما کاوه آهنگر که در میانه کار به تظلم به دربار ضحاک آمده است آن را می خواند و بعد آنرا می درد به زیر پای می افکند که شوربختانه متن این نامه را فردوسی در شاه نامه نیاورده است.
در نوشتارهای بعدی کوشش خواهیم کرد به دیگر نامه ها بپردازیم
